In deze zomermaanden zijn we mogelijk meer dan ooit buiten en op of in het land. Wandelend, fietsend, met de grond onder onze voeten bewegen we ons langs de rijpende oogsten op de velden. De eerste vruchten zijn al geoogst en weer heeft het land alles gegeven wat er is. Ondanks of dankzij de vele regen, het koele weer en andere omstandigheden. We denken er meestal niet bij na, want de schappen in de winkels zijn altijd gevuld. Ook als de oogsten tegenvallen. Er is voedsel voor de tijden dat er er niets te halen valt van de velden. Dat is op andere plaatsen in de wereld wel vaak heel anders. Dit keer gedachten en inspiraties om onze verbinding met grond en land te verdiepen.
- “De grond en de ziel komen voort uit hetzelfde geheim. Waar de grond geweld wordt aangedaan verkommert de ziel en lijdt de gemeenschap.
- Wie zorgt voor de grond en het leven dat de aarde draagt, wordt teruggeleid naar de tederheid van eigen ziel en weet zich gedragen en gekoesterd.
- Ga teder om met het land. Het is je geboorteplaats en je rustplaats voor altijd”. (Indianen wijsheid)
Ik wil mijn boerenhart laten spreken en de wijsheid over de verbinding met het land met u delen. Ik heb veel geleerd van de Aarde – Oudsten. En van hen die het geheim van de verbinding met de grond en de zegen van het landleven aan mij hebben doorgegeven: mijn ouders en vorige generaties van mijn boerenfamilie die zwoegden op zand – en veengrond van Brabant. Hun zweet zit in mijn genen. Maar ook van de boeren die ik op andere plaatsen in de wereld ontmoette en zij die hun wijsheid over hun verbinding met het land met mij hebben gedeeld.
Geen uitgewogen verhandeling, maar vooral inspiratie. Geen relaas met vele verontrustende data over wat er wereldwijd met de “teeltaarde” (de dunne laag grond waarin de planten groeien) gebeurt en oprukkende industrie die steeds meer grond opslokt. En de grond nodig voor de behuizing van de nog altijd snel groeiende wereldbevolking. Ook niet over vervuiling en uitputting, over het nog steeds ontbreken van een landethiek waarin we met elkaar het gebruik van en de omgang met de grond regelen. Maar over de verbinding van grond, ziel en gemeenschap, als heilige drie-eenheid. Als bron van diepe vervulling en kracht. Dit is de fundatie voor een andere drie-eenheid, n.l. die van lichaam, verstand en geest.
Overal en in alle tijden waren er plaatsen die mensen als heilig beschouwden. Lang voordat er tempels en kerken werden gebouwd die deze plaatsen markeerden, was het land waarop je leefde een heilige plaats. De grond als de grote baarmoeder waarin jaarlijks het zaad werd gelegd en wanneer dan de oogst werd gevierd, omdat de voortgang van de soort weer voor een winter lang veilig was gesteld. Vruchtbaarheid van het land en vruchtbaarheid van de moederschoot waren één. Heilige plaatsen waren vaak ook wildernisplaatsen; daar waar de mens nog niet had ingegrepen, waar dieren vrijuit konden leven en de natuur haar ware aard in diversiteit ten toon kon spreiden. Iemand gaf eens een definitie over wat wildernis is: het is een plaats waar mensen van nu kunnen voelen wat onze voorouders in hun vlees en bloed wisten over de aarde en hoe haar in harmonie te bewonen. Ik vrees dat velen van ons nooit een dergelijke plaats zullen kennen.Wildernis staat immers lijnrecht tegenover vooruitgang: de z.g. onherbergzaamheid heeft al lang plaats moeten maken voor comfort en gecultiveerdheid als tekens van vooruitgang.
Omwille van deze vooruitgang wordt het land al generaties lang verlaten: een wereldwijde beweging is het geworden. Vaak uit bittere noodzaak van honger en armoede. De cultuur van verbondenheid met het land en de seizoenen, wordt verruild voor de stad en haar moderniteit maar ook haar ontreddering. Het is ironisch dat het land bewerken en het zorgen voor ons voedsel, water en welzijn vaak tot een armoedig bestaan leidt. De boer die honger heeft op eigen grond. Het suïcide-percentage onder boeren wereldwijd is dan ook erg hoog. Niet alleen in de armere landen in het zuiden van onze wereld, maar ook hier in Europa en N.-Amerika. Het voert in het kader van deze blog te ver om uitgebreid in te gaan om het gebrek aan rechtvaardigheid tegenover hen die het land bewerken en in stand houden. De noeste arbeid van de boer met zijn verfijnde kennis over wat er nodig is voor de voedselproductie, wordt wereldwijd niet betaald. Wat daaraan ten grondslag ligt, is meer dan een reflectie waard.
Wie meer wil weten over de achtergronden van armoede in de landbouw, vooral in Europa: www.wervel.be. Een heel informatieve website over verantwoorde en rechtvaardige landbouw. Over wat er met de voedselproductie gebeurt wereldwijd.
Wat zal er in de wereld kunnen veranderen als de verbinding tussen land, ziel en gemeenschap weer wordt herkend en hersteld? Wat als de mensen weer begrijpen dat er geen welzijn is voor de ziel en de gemeenschap als de grond verkommert en vaak onherstelbaar verwoest is?
Het begint allemaal met een nieuwe intimiteit met het land. De grond waar je bent geboren, die je heeft voortgebracht. De Aboriginals groeten een vreemde met de vraag: “ waar is het land dat je beenderen vormde, van welk water en welke grond kom je?” Hoe zou u die vraag beantwoorden? U voelt het al; het is meer dan een nostalgisch stil staan bij geboortegrond. Het is je ziel kennen vanuit deze plek en het landschap dat je vormde.
De grond die ons voortbracht en het landschap waarin we opgroeide heeft onze ziel gevormd en bepaalt de eigenheid van een streek, nog voor cultuur als verworvenheid van mensen. Dit gaat er aan vooraf. Als de grond onder je voeten een oneindige sneeuwvlakte is, of als je met je voeten in het woestijnzand je sporen nalaat of in de modder de rijst plant; het leven zal er heel anders uitzien.
Wie de geschiedenis leest met “groene ogen” zal ontdekken hoe hele culturen verdwenen door de uitputting en verkeerd gebruik van het land.Hoe waar blijken hier weer de woorden van Thomas Berry: “ de Aarde is primair en de mens en alle leven zijn daarvan afgeleid”
Het land bewaren begint bij liefde voor het land. Wat je lief hebt, daar gaat je zorg naar uit. In de “Sand County Almanac”, een klassiek werk van Aldo Leopold de pionier onder de huidige ecologen en natuurbeschermers, lezen we enkele prachtige zinnen over land. Hij zegt dat natuurbehoud in wezen de toestand is van harmonie tussen de mensen en het land. Die harmonie gaan voelen in je eigen leven; dan wordt je van veroveraar van de wereld tot lid van de gemeenschap van leven. Stel je eens voor wat er zou gebeuren als alle (project)ontwikkelaars en planners zo zouden omgaan met kostbaar land. Dan wordt het gebruik van land niet langer geleid door puur economisch gewin. Want land is meer dan de bodem voor ons voedsel: het is een fontein van energie, zegt Aldo Leopold. Deze energie vloeit in de kringloop van bodems, planten en dieren. Vruchtbaarheid is het vermogen van de bodem om energie te ontvangen, op te slaan en los te laten. Industriële landbouw en verkeerd gebruik kunnen diep ingrijpen in deze energiestroom. De mens heeft met het intens gebruik van kunstmest zoveel bodemleven doen verdwijnen en het daarbij onmogelijk gemaakt voor het land om harmonisch te functioneren.
Wie de diepe band aangaat met het land en het land ontmoet in al zijn hoedanigheden zal ervaren dat je van het land kunt houden en het kunt omhelzen met de intensiteit van je grote liefde. Die realiteit verdiept zich meer en meer in wat het land schenkt in alle seizoenen en voeding wordt dan de bezegeling van deze liefde.
Het is de trots van iedere boer en tuinder om de integriteit van het land te bewaren. Dat is meer dan de juiste samenstelling van (kunst)mest. Hebt u wel eens een boer of tuinder ontmoet die niet uitgesproken raakt over het wonder van bodemleven en het wondere proces van composteren? Grond die ontstaat door de samenwerking van zoveel verschillende vormen van leven en omstandigheden.
Een levende grond, met je ziel bewerkt en bewaakt betekent leven doorgeven aan toekomstige generaties. Het is een roeping, meer dan kennis van landbouw en tuinbouw. Een echte boer en tuinder worden gevormd van generatie op generatie. Het is een manier van leven, een cultuur, meer dan een vak of technisch ondernemer-schap. Waar de zorg van het land niet meer wordt doorgegeven van vader op zoon of dochter, verdwijnt de kunst van land bewerken en bewaren voor altijd. Dat zien we nu massaal gebeuren.
Het is nu aan ieder van ons om door onze nieuwe verbinding met het land waarop we leven, met elke vierkante meter die ons is toevertrouwd, de integriteit van de grond veilig te stellen. Dan hebben we ons gevoegd in de keten van land (be) bouwers en landbewaarders van generaties voor ons! We zijn weer thuis en van (de) Aarde geworden. Welke grond is je toevertrouwd en welk stukje grond mag jij bewaren?
Suggesties voor meditatie
- Waar de omstandigheden het toelaten, mediteer eens liggend op je rug op de aarde. Stelt u zich voor dat Moeder Aarde u omvat en omarmt, voel hoe u rust in de Aarde.
- 5 miljard jaar geleden werd de Aarde gevormd. De geschiedenis van de grond; sta er eens bij stil. Hoe de grond waarop we staan gevormd is uit sterrenstof, brokken steen. Hoeveel seizoenen heeft de grond al mee gemaakt, wat is de geschiedenis van haar formatie? Zie het eerste leven ontstaan in deze grond. Zo maakt u contact met miljarden jaren leven voor ons.
- Zie de generaties voor ons die op deze grond gewoond en gewerkt hebben. De grond in deze hoedanigheid aan ons hebben doorgegeven. Voel hoe hun liefde en zorg je aanraakt nu. Dank hen voor hun zorg.
- Ga naar het land, ga over het land. Hoe lang is het geleden, dat u grond door uw handen voelde, dat u aarde rook? Voel hoe u verstilt, als de grond met u in dialoog gaat.
- Ga terug naar uw geboortegrond. Wat is er bijzonder aan uw geboortegrond? Wat is zo eigen aan dit plekje Aarde? Zie hoe u gekend wordt bij naam op deze plek. Uw naam staat er geschreven in de aarde. Hoe is de geschiedenis van uw leven, uw familie verweven met deze plaats? U vindt er een oerlaag in uw eigen ziel.
- Leer het land kennen; haar geheimen, gaven. Wandel door de velden in elk jaargetijde. Verbind u met de vruchtbaarheid van het land, met het stil wachten tot het zaad kiemt. Verheugt u met de akkers, weiden, tuinen en alles wat daar leeft om wat er groeit. Het is meer dan eten, het is voedsel voor onze ziel. Verwelkom de oogst!
- Zing over het land waar u thuis bent. Zegen het land en dank!
permacultuur HEAL Villasis Filippijnen
Suggesties voor Ecologisch Leven
- Hebt u de beschikking over land, al is het maar een beperkt stukje grond als tuin, zorg er dan goed voor. Haal de tegels uit de tuin en laat grond vrij ademen.
- Ervaar de vreugde van uw eigen bloemen en groente, kruiden te kweken. Verbinding met de grond aangaan kost tijd. Ga voor de vervulling die de Aarde u gaat schenken.
- Als u zelf geen groente kunt verbouwen, probeer dan een persoonlijke band op te bouwen met iemand die uw groenten/ fruit wil verbouwen. Maak de afstand tussen verbouwer en afnemer zo klein mogelijk. Koop groenten en andere voedingsmiddelen in een (boerderij )winkel of via een abonnement van een ecologische tuinder(-organisatie).
- Ga de geschiedenis na van de grond waarop u woont. Dit ontzagwekkende verhaal zal u leren hoe u voor deze plek goed kunt zorgen. Vertel het verhaal aan uw kinderen en /of kleinkinderen.
- Verdiep u in de situatie van boeren in uw streek. Hoe zijn ze er aan toe? Ga naar Open Boerderij -dagen als ze er zijn in uw buurt. Laat boer en tuinder aan u hun verhaal vertellen.
- Betaal de arbeid van de boeren en tuinders en klaag niet over de kosten van voedsel. Proef de liefde waarmee het voedsel is verbouwd, vaak met grote financiële risico’s en onzekerheden.
Bronnen en websites
- A Sand County Almanac; Aldo Leopold, 1949, New York, Oxford University Press
- Tuinen van Overvloed. F.de Waard. Over Permacultuur in Nederland
- Zie ook op deze website de pagina Links en u vindt er meer informatie over permacultuur.